Şanlıurfa'nın kadim ve derin tarihi, ilçeleriyle birlikte büyüleyici bir miras sunar. Bu ilçelerden biri olan Birecik, geçmişi, tarihi kültürü ve Kültür varlıkları açısından en zengin yerlerden biridir.Mağara Camii, Birecik ilçesinin eski ismi “Meydan-ı Cenk” olan, şimdiki ismi ise Cumhuriyet Mahallesi olan bu mahallede yer almaktadır. Mağara Camii, hem eski hem de yeni cami olarak görülmeye değer bir mekândır. Eski Mağara Camii’nin tarihî bir yerleşim yeri olduğu tahmin edilmekle birlikte, yapılış tarihi bilinmemektedir. Eskiye dair herhangi bir kitabe de bulunmamaktadır.
Rivayetlere göre, bu cami bir dönem yaşam alanı ve kilise olarak kullanılmış; daha sonra mescid ve cami olarak hizmet vermiştir. 1964 yılında kapatılan caminin ön tarafına yeni bir cami inşa edilmiştir. Son yıllarda, ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından restore edilerek bakım ve onarımı yapılmış ve tekrar cami olarak kullanılmaya başlanmıştır.Şanlıurfa’daki birçok mağara gibi, bu mağaradan da kesme taş çıkarılmış; doğal kolonlar oluşturulmuş ve mağara oyularak genişletilmiştir. Kıble tarafında, mihraba benzer, bir kişinin sığabileceği küçük bir odacık bulunmaktadır. Kayaların arasından kaynağı belli olmayan su sızıntıları görülmektedir. Bu sular, zeminde küçük göletler oluşturmakta ve bir müddet sonra nereye gittiği belli olmadan kaybolmaktadır.
Mağara Camii’deki Suyun SöylencesiAnlatılanlara göre, vakti zamanında yaşlı bir adam bu muhitten geçerken, civarda bulunan kişilerden bir tas su istemiş. Orada bulunan kişiler suyu çok geç getirmiş ve yaşlı adama demişler ki: "Fırat ve Arat Dağı bu kadar yakınımızda olmasına rağmen içme suyu sorunumuz var. Su getirmek için çok zaman kaybediyoruz."
Bunun üzerine yaşlı adam, "Bana namaz kılacak bir yer gösterin," demiş. Onlar da yakında olan mağarayı göstermişler. Yaşlı adam mağaraya girmiş, namazını kılmış ve dua ederek elleriyle mağaranın duvarlarını sıvazlamış. O andan itibaren duvarlardan sular akmaya başlamış. O günden sonra orası mescid olarak kullanılmaya başlanmış ve günümüze kadar Mağara Camii adını almıştır.
Fotoğraf ve Yazı: Mehmet Sadık Alican
Rivayetlere göre, bu cami bir dönem yaşam alanı ve kilise olarak kullanılmış; daha sonra mescid ve cami olarak hizmet vermiştir. 1964 yılında kapatılan caminin ön tarafına yeni bir cami inşa edilmiştir. Son yıllarda, ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından restore edilerek bakım ve onarımı yapılmış ve tekrar cami olarak kullanılmaya başlanmıştır.Şanlıurfa’daki birçok mağara gibi, bu mağaradan da kesme taş çıkarılmış; doğal kolonlar oluşturulmuş ve mağara oyularak genişletilmiştir. Kıble tarafında, mihraba benzer, bir kişinin sığabileceği küçük bir odacık bulunmaktadır. Kayaların arasından kaynağı belli olmayan su sızıntıları görülmektedir. Bu sular, zeminde küçük göletler oluşturmakta ve bir müddet sonra nereye gittiği belli olmadan kaybolmaktadır.Mağara Camii’deki Suyun SöylencesiAnlatılanlara göre, vakti zamanında yaşlı bir adam bu muhitten geçerken, civarda bulunan kişilerden bir tas su istemiş. Orada bulunan kişiler suyu çok geç getirmiş ve yaşlı adama demişler ki: "Fırat ve Arat Dağı bu kadar yakınımızda olmasına rağmen içme suyu sorunumuz var. Su getirmek için çok zaman kaybediyoruz." Bunun üzerine yaşlı adam, "Bana namaz kılacak bir yer gösterin," demiş. Onlar da yakında olan mağarayı göstermişler. Yaşlı adam mağaraya girmiş, namazını kılmış ve dua ederek elleriyle mağaranın duvarlarını sıvazlamış. O andan itibaren duvarlardan sular akmaya başlamış. O günden sonra orası mescid olarak kullanılmaya başlanmış ve günümüze kadar Mağara Camii adını almıştır.Fotoğraf ve Yazı: Mehmet Sadık Alican 
